دیستروفی ماهیچه ایی (دوشن)

ديستروفي ماهيچه اي دوشن(به اختصار DMD)، شايع‌ترين و شديدترين نوع از بيماري‌هاي ديستروفي ماهيچه‌اي از گونه (X پيوند يافته) و ژنتيکي است. از عوارض اصلي اين بيماري تحليل و نابودي ماهيچه‌هاي ارادي (که در کنترل بدن نقش حياتي دارند) است که در مواقع شديد نهايتاً منجر به عدم توانايي در راه رفتن 96% معلوليت، مشکلات تنفسي و مرگ مي شود.
فراواني دوشن 1 در 3500 کودک پسر است. اين بيماري در اثر تغييرات و نقض در ژن (DMD) واقع در کروموزوم X ايجاد مي‌شود. اين ژن مسؤل ساخت پروتئين ديستروفين که ماده‌اي ضروري براي حفظ و ثبات ماهيچه‌ها است مي‌باشد و در غشاء سلولي قرار دارد. به طور کلي بانوان داراي کروموزوم X ناقص و حامل اين بيماري هستند و مي‌توانند اين بيماري را به نيمي از فرزندان پسر خود منتقل کنند. ناقص بودن يکي از کروموزوم X در بانوان غالباً ارثي است يا ممکن است در اثر جهش‌هاي ژنتيکي باشد. به طور کلي علايم بيماري در 6 سالگي ظاهر مي‌شود گرچه در دوران نوزادي هم نمايان است. نوزاد در موقع تولد کاملاً سالم به نظر مي‌رسد، ولي هنگامي که شروع به حرکت مي‌کند، حتي زماني که با چهار دست و پا و يا سينه خيز مي‌نمايد حرکت او کندتر از همسالان خود است و زود به زود خسته مي‌شود. هنگامي که به راه مي‌افتد ضعف ماهيچه اي به تدريج واضح تر مي‌شود. معمولاً والدين نسبت به نحوه راه رفتن غير طبيعي يا اشکال در برخاستن فرزندشان از روي زمين، راحت زمين خوردن، اشکال در بالا رفتن از پله‌ها و عدم توانايي دويدن يا انجام حرکات ورزشي در مقايسه با همسالانشان نگران مي‌شوند. بزرگ شدن غير طبيعي ماهيچه‌هاي ساق پا و ضعف خفيف تا متوسط ماهيچه‌هاي ابتداي اندام تحتاني، به صورت راه رفتن اردک وار و عدم توانايي در برخاستن راحت از روي زمين تظاهر مي‌کنند. اين کودکان به طور مشخص براي برخاستن از حالت نشسته از دستها و بدنشان کمک مي‌گيرند که به نشانه گاور Gowers' sign معروف است. تحليل ماهيچه اي به صورتي است که در10 سالگي کاملاً ضعف ماهيچه‌ها بارز مي‌شود. اين تحليل ماهيچه‌اي ابتدا از پاها و لگن شروع، باعث کاهش حجم و نابودي ماهيچه‌هاي اين ناحيه مي‌شود و نهايتاً دست‌ها، بازوها و شانه را نيز در بر مي‌گيرد که موجب افتادگي شانه مي‌شود. در 10 سالگي بيمار توانايي راه رفتن را از دست مي‌دهد و به ويلچر نياز پيدا مي‌کند. از آنجايي که دو سوم از وزن بدن از ماهيچه‌ها تشکيل شده است، با نابودي ماهيچه‌ها وزن بدن به شدت کاهش مي يابد و به يک سوم از کل آن مي رسد. در بيشتر مواقع پيشرفت بيماري ادامه مي‌يابد و به علت رشد غير طبيعي استخوان‌هاي ستون فقرات، ستون فقرات به صورت حرف S انحنا پيدا مي‌کند و قفسه سينه اندکي تغيير شکل مي دهد که سبب جمع شدگي بدن مي شود. پيشرفت بيماري در مواقع شديد نهايتاً با مشکلات تنفسي و مرگ همراه خواهد بود، طول عمر متوسط براي بيماران معمولاً بين 20 تا 30 سال است.
شيوع
شيوع بيماري دوشن 1 در 3500 کودک پسر است. به اين دليل اين بيماري فقط در جنس مذکر بروز مي‌کند که جنس مذکر فقط يک کروموزوم X دارد . جنس مؤنث به اين بيماري مبتلا نمي‌شود زيرا که در بدن آن‌ها دو کروموزوم X وجود دارد و دوشن فقط در اثر اختلال يکي از کروموزوم‌هاي X ايجاد مي‌شود بنابراين آن يکي کروموزوم سالم مي ماند و نهايتاً فقط پسران به اين بيماري مبتلا مي‌شوند.
نام بيماري
نام بيماري ديستروفي ماهيچه اي دوشن برگرفته از نام يک پزشک مختصص مغز و اعصاب فرانسوي به نام گيوم بنيامين اماند دوشن است که اولين بار در سال 1861 شرح بيماري دوشن را در مجلات پزشکي آن زمان منتشر کرد.
عامل بيماري
بيماري ديستروفي ماهيچه اي دوشن در اثر نقض در کروموزوم X و فقدان پروتئين ديستروفين ايجاد مي‌شود. ژن مسئول ساخت اين پروتئين (DMD) است و بر روي کروموزوم X قرار دارد. پروتئين ديستروفين اطراف سلول‌هاي ماهيچه‌اي براي محافظت ساختمان ماهيچه ساخته مي‌شوند و مانع از خروج عناصر داخل سلول ماهيچه اي به فضاي خارج از سلول مي‌شود.بدون ديستروفين سلول ماهيچه اي قابل نفوذ خواهد بود و مواد بافت خارج سلولي وارد سلول ماهيچه شده و باعث تخريب و مرگ ماهيچه خواهد شد و در نهايت بافت چربي جاي ماهچه را مي‌گيرد. علت عدم توليد پروتئين ديستروفين در ژن دي ام دي هنوز به طور قطع مشخص نيست ولي اين عدم توليد ناشي از مسدود شدن مجاري توليد پروتئين ديسترفين مي‌باشد. پروتئين ديستروفين در بدن افراد طبيعي کمتر از 000.2% ميلي گرم از کل پروتئين بافت ماهيچه اي است.
نشانه‌ها و عوارض
مهمترين نشانه بيماري ديستروفي ماهيچه اي دوشن اختلال در ماهيچه هاست که موجب مشکل در راه رفتن، ضعف ماهيچه‌هاي اندام تحتاني و لگن و برزگ شدن غير طبيعي ماهيچه‌هاي ساق پا مي‌شود. همچنين ضعف ماهيچه اي در دست‌ها، بازو و شانه نيز بروز مي‌کند. نشانه‌ها معمولاً تا قبل از 6 سالگي ظاهر مي‌شود، هرچند در دوران نوزادي هم نمايان است. نهايتاً پيشرفت اين بيماري که موجب نابودي ماهيچه‌ها مي‌شود با عدم توانايي راه رفتن ، 96% معلوليت، انحنا در ستون فقرات و قفسه سينه، مشکلات تنفسي و مرگ خاتمه مي يابد. ساير نشانه‌ها و عوارض اصلي دوشن به شرح زير است:
• ناهنجاري در راه رفتن و قدم برداشتن (بيماران معمولاً روي قسمت جلويي کف پا و سر پنجه، راه مي‌روند که ناشي از ضعف و کاهش قدرت در عضلات باز کننده ي اکستنسور زانوها مي باشد)
• خستگي زود هنگام و درد در ماهيجه‌هاي ساق پا پس از مدت کوتاهي پياده روي
• زمين خوردن مکرر
• مشکل در دويدن، جستن و پريدن
• مشکل در بالا رفتن و پايين آمدن از پله
• مشکل در انجام حرکات ورزشي
• بزرگ شدن غير طبيعي ماهيجه‌هاي ساق پا به دليل تخريب و تحليل سلولهاي عضلاني و بافت ماهيچه اي و جايگزين شدن بافت چربي و بافت فيبري به جاي آن
• کوتاه شدن تاندهاي آشيل پا
• عدم توانايي در برخاستن راحت از روي زمين و کمک از دست ها براي بلند شدن (نشانه گاور) Gowers' sign
• تحليل ماهيجه‌هاي بازو و شانه
• از دست دادن توانايي راه رفتن
• 96% معلوليت (به طوري که فرد بيمار به تنهايي قادر به زندگي نيست)
• ضعيف شدن دستگاه گوارش و اشکال در دفع
• انحنا در ستون فقرات و قفسه سينه در مواقع شديد
• مشکلات تنفسي در مواقع شديد
• تحليل ماهيچه‌هاي قلب در مواقع شديد
• مرگ در مواقع شديد
نشانه‌هاي نهفته و موجود در خون
• بالا بودن ميزان آنزيم ماهيچه‌اي کراتين کيناز «Creatine kinase (CPK-MM)» در خون
• تست ژنتيک نقض در کرموزوم ايکس را افشا مي کند
• الکتروميوگرافي از بافت عضلاني نشان مي دهد که تحليل عضلات ناشي از با نفوذ شدن بافت عضلاني در اثر نقص در توليد پروتئين ديستروفين است نه در اثر اعصاب.
• نمونه برداري از بافت ماهيچه اي فقدان پروتئين ديستروفين را تاييد مي کند.
تست DNA
ژن ديستروفين مرکب از 79 اگزون است و تجزيه و تحليل تست DNA معمولاً نوع خاصي از جهش در اگزون يا اگزون‌هاي فرد مبتلا را مشخص مي کند. تست DNA در اکثر موارد ابتلاي فرد به بيماري را تأييد مي کند.
نمونه برداري از ماهيچه
اگر تست DNA نتواند جهش در اگزون‌ها را پيدا کند، ممکن است از ماهيچه نمونه برداري شود. نمونه کوچکي از ماهيچه استخراج شده (معمولاً با چاقوي کوچک جراحي به جاي سوزن سرنگ) وضعيت فقدان کامل پروتئين ديستروفين را نشان مي دهد. در طول چند سال گذشته تست DNA در زمينه شناسايي جهش هايي زيادي در ژن‌ها که سبب ايجاد بيماري‌هاي مختلف مي‌شود پيشرفت داشته است و نمونه برداري از ماهيچه غالباً تنها بيماري دوشن را تأييد نمي‌کند.
آزمايش پيش از تولد
اگر يکي يا هردو والدين حامل بيماري خاصي باشد، مبتلا شدن فرزند به دنيا نيامده آن‌ها به آن بيماري ريسک است. آزمايش پيش از تولد براي پيدا کردن جنين مبتلا به دوشن در دوران بارداري انجام مي‌شود، اين آزمايش‌ها تنها براي برخي از اختلالات عصبي و ماهيچه اي کاربرد دارد. انواع آزمايش‌هاي پيش از تولد مي تواند بعد از حدود 11هفته پس از بارداري به اجرا دربيايد. نمونه برداري از برآمدگي مويي پرده بيروني جنين (CVS) در هفته 11 تا 14 بارداري انجام و تست پرده آمنيون مايع بعد از هفته 15 بارداري انجام مي‌شود، در حالي که نمونه خون جنين مي تواند حدوداً در هفته 18 بارداري صورت گيرد. زنان و يا زوج‌ها بايد دقت نظر داشته باشند که پس از انجام آزمايش در مورد آن با مشاور ژنتيک به بحث بنشيند. در صورتي که آزمايش پيش از تولد ابتلا جنين به بيماري دوشن را مشخص کند دستور سقط جنين صادر مي‌شود تا از تولد نوزاد بيمار جلوگيري شود.
افسردگي بيماران
از آنجا که بيماري دوشن يک بيماري بسيار حاد است و در مدت کوتاهي زندگي بيماران و خانواده‌هاي آنان را دگرگون مي‌کند، عمدتاً مبتلايان به اين بيماري را در کودکان، نوجوانان و جوانان تشکيل مي دهند، به علت عدم پذيرش معلوليت از سوي مبتلايان و به خصوص جامعه ايران که براي بيماران هيچ گونه تعمهيدات، مناسب سازي و برنامه اي انجام نداده و عدم فرهنگ سازي که مردم با ترحم به بيماران نگاه مي کنند.، موارد زيادي از افسردگي ميان جوانان مبتلا به اين بيماري وجود دارد. همچنين ديستروفي ماهيچه اي دوشن به دليل نوع پيشرونده بودن بيماري، نهايتاً منجر به معلوليت شخص مي‌شود، اين موضوع مي تواند عوارض روحي و رواني را در مبتلايان و خانواده‌هاي آن‌ها را به دنبال داشته باشد . به دليل اين مسأله حتي چند مورد خودکشي مادران بيماران گزارش شده است.
درمان
تاکنون هيچ درماني براي ديستروفي ماهيچه اي دوشن يافت نشده است اگرچه اخيراً تحقيقات نشان مي دهد به وسيله سلول‌هاي بنيادي مي توان بافت ماهيچه‌هاي سالم را جايگزين بافت ماهيچه اي آسيب ديده کرد. تنها با فزيوتراپي و کاردرماني مي توان از انحراف ستون فقرات و قفسه سينه که موجب جمع شدگي بدن مي‌شود جلوگيري کرد. تحقيقات در حال اجرا
ناديده انگاري اگزوني
کارآزمايي بر روي "AVI 4658" که يک فراورده آزمايشگاهي براي ناديده انگاشتن اگزوني در ديستروفي ماهيچه اي دوشن است موجب توليد ديستروفين شده و بي خطر به نظر مي رسد. "AVI 4658" يک داروي آزمايشگاهي است که توسط شرکت "AVI BioPharma" براي ناديده انگاشتن اگزون51ژن ديستروفين توليد شده است. ناديده انگاشتن اگزون 51 توان بالقوه براي توليد پروتئين ديستروفين را در زير مجموعه اي از افراد مبتلا به ديستروفي ماهيچه اي دوشن را دارد. هنگامي که دارو به شکل داخل وريدي داده شد، بي خطر به نظر رسيد و سبب افزايش توليد ديستروفين در برخي از داوطلبان گرديد. 26پسر بين 5 تا 15 سال داراي جهش ديستروفين در ناحيه اگزون51 داروي "AVI 4658" را به شکل هفتگي به مدت 12 هفته در يکي از شش مقياس دوزاژ دريافت کردند. هر گروه نسبت به گروه قبلي مقدار بيشتري از دارو را دريافت کد. دارو بي هيچ رويداد ناگواري تحمل گرديد، هر چند در يکي از پسرها ضعف عضله قلبي ( کارديو مايو پاتي ) تشديد شد و از کارآزمايي کنار گذاشته شد. اينکه آيا دارو سبب بروز اين مشکل شد يا خير مشخص نگرديد، شرکت "AVI 4658" قصد ادامه آزمايش دارو را دارد.
سلول‌هاي بنيادي
محققان "بيمارستان اطفال پيتسبورگ" دسته منحصربه‌فردي از سلول‌هاي بنيادي بزرگسال را شناسايي کرده‌اند که مي‌تواند بيماري‌هايي نظير حمله قلبي و ديستروفي ماهيچه اي دوشن را درمان کند. دانشمندان سلول‌هاي بنيادي "ميوآندوتليال" myoendothelial را جداسازي و مشخص کردند، اين سلول‌ها با استفاده از فناوري‌هاي جداسازي سلول به راحتي جدا مي‌شوند، به سرعت تکثير مي‌يابند و مي‌توانند در محيط آزمايشگاه به سلول‌هاي ماهيچه اي، استخوان و غضروف تمايز پيدا کنند. کشف اين دسته سلول‌هاي بنيادي در يک منبع انساني موفقيت بزرگي به شمار مي‌رود، زيرا به کاربرد باليني اين درمان بسيار نزديک‌تر مي شود. به گفته دانشمندان، پيوند هزار سلول ميوآندوتليال به ماهيچه آسيب ديده موش‌هايي که دچار نقص ايمني بودند بطور متوسط 89 ليف عضلاني توليد کرد.
برگرفته از سایت: ویکی پدیا