اختلالات اضطرابی و درمان آن ها
مقدمه
اختلالات اضطرابی از شایع¬ترین تشخیصهای روانپزشکی هستند و می¬توانند مشکلات زیادی را برای افراد مبتلا به¬وجود آورند. اما خوشبختانه درمانهای مؤثری (شامل دارویی و غیردارویی) برای این اختلالات وجود دارد که از جمله مؤثرترین درمانهای روانپزشکی به¬شمارمیروند. انواع اختلالات اضطرابی که در این فصل مورد بررسی قرار میگیرند عبارتند از:
اضطراب فراگیر
افراد مبتلا به این اختلال برای چندین ماه (بیش از شش ماه) در بیشتر اوقات روز اضطراب و دلشوره را تجربه میکنند. این دلشوره ممکن است مربوط به مسایل مختلف روزمره باشد یا این که حتا علت خاصی نداشته باشد. سایر علایم همراه این اختلال عبارتند از زود خسته شدن، بیقراری، مشکل در تمرکز، تحریکپذیری (زود عصبانی شدن)، تنش عضلانی و اختلال خواب.
اختلال پانیک
مشخصه اختلال پانیک وقوع غیرمنتظره و خودبه¬خود حملات پانیک است که شامل دورههای کوتاهی (معمولاً بین 10 تا 30 دقیقه) از ترس بسیار شدید همراه با اضطراب، تنگی نفس، احساس خفگی و برخی علایم دیگر میباشد. فراوانی بروز آنها از چند حمله در یک روز تا تعداد انگشت شماری در یک سال فرق میکند. نگرانی از مرگ به دلیل مشکل قلبی یا تنفسی ممکن است کانون اصلی توجه بیمار در حین حمله پانیک باشد. بیمار معتقد است تپش قلب و درد قفسه سینه نشاندهنده آن است که دارد سکته میکند یا میمیرد.
هراس اجتماعی
بروز اضطراب زمانی که فرد در موقعیتهای مختلف اجتماعی قرار میگیرد و دیگران او را میبینند یا ارزیابی میکنند؛ نظیر صحبت کردن در جمع. در این شرایط فرد نگران است به نوعی رفتار کند که منجر به تحقیر شدن یا خجالت کشیدن شود.
اختلال وسواسی جبری
وسواس عبارتست از فکر، احساس، اندیشه یا حسی عودکننده و مزاحم (مثل فکر آلوده یا نجس بودن، یا شک نسبت به بسته بودن در). اجبار رفتاری آگاهانه است برای کاهش احساس ناراحتی ناشی از وسواس، نظیر شستن، وارسی یا اجتناب. بیمار مبتلا به اختلال وسواسی اجباری معمولاً از غیرمنطقی یا زیاده از حد بودن وسواسهایش آگاهی دارد. این وسواسها یا اجبارها سبب اتلاف وقت و اختلال در روند معمول زندگی، یا کارکرد شغلی میشوند.
اختلال استرس پس از سانحه
اختلالی است که پس از مواجهه فرد با یک واقعه استرس¬زای بسیار شدید پدید میآید. البته همه افراد مواجهه¬یافته با این گونه استرسها دچار این اختلال نمیشوند. علایم اصلی آن عبارتند از تجربه مجدد واقعه آسیب¬زا در خواب یا بیداری؛ تمایل به اجتناب از چیزهایی که یادآوریکننده آن واقعه هستند؛ افزایش برانگیختگی مثل گوش به زنگی با عصبانیت و پرخاشگری.
غربالگری و نحوه ارجاع
پزشک به کمک مصاحبه و معاینه وضعیت روانی و وضعیت جسمی بیمار، علایم و سیر آنها را بررسی میکند و به¬علاوه علل طبی احتمالی را بررسی و رد میکند تا به تشخیص اختلال اضطرابی برسد.
درمان و پیگیری اختلالات اضطرابی
درمان اختلال اضطرابی منتشر
بسیاری از اوقات درمان اختلالات اضطرابی با درمان دارویی آغاز میشود که مسئولیت این کار با پزشک است. داروهای مهارکنندهی بازجذب سروتونین مثل فلوکستین از درمانهای معمول برای این اختلالات هستند. در برخی موارد اقدامات غیردارویی نیز کمک¬کننده هستند. این اقدامات شامل آموزش مهارت "مقابله با استرس" و مهارت "مقابله با اضطراب"است که مسئولیت اجرای این موارد با کارشناس سلامت روان است. اگرچه این اقدامات نمیتوانند اثراتی همانند روان¬درمانیها داشته باشند، ولی میتوانند با کمک به بیمار در کنترل و کاهش استرس، بهبودی را سرعت ببخشند و یا احتمال عود بیماری را کاهش دهند.
درمان وسواس
مبنای درمان استفاده از دارو یا رواندرمانی است. با توجه به در دسترس نبودن رواندرمانی به اندازه کافی، در حال حاضر درمان انتخابی اول دارودرمانی است. آموزش روانی میتواند کمککننده باشد ولی به¬نظر نمیرسد که خودآرام¬سازی نقشی در درمان داشته باشد.
درمان هراس اجتماعی
دارودرمانی و رواندرمانی درمانهای اصلی هستند. در موارد خفیف¬تر داروهایی مثل پروپرانولول 40-20 میلیگرم نیم تا یک ساعت پیش از قرار گرفتن در موقعیت میتواند کمککننده باشد. در موارد شدیدتر پزشک ممکن است داروهایی مثل فلوکستین هم برای بیمار تجویز کند. آموزش روانی به بیمار توسط کارشناس سلامت روان میتواند کمککننده باشد.
درمان اختلال پانیک
دارو در آغاز درمان نقش بسیار مهمی دارد. در ادامه درمان اقدامات غیردارویی را هم میتوان به دارو اضافه کرد. خودآرام¬سازی و مقابله با استرس میتوانند کمککننده باشند. آموزش روانی به بیمار در آغاز درمان به خصوص در مورد خطرناک نبودن حملات پانیک نقش بسیار مهمی دارد.
درمان اختلال استرس پس از سانحه
باز هم دارو و رواندرمانی هر دو در درمان به کار میروند. اقدامات غیردارویی هم در این بیماران میتواند کمککننده باشد.
درمان اختلالات اضطرابی دیگر
ممکن است بیماران دیگری هم برای دریافت اقدامات غیردارویی توسط پزشک به کارشناس سلامت روان ارجاع شوند که مبتلا به هیچ یک از اختلالات اضطرابی پیش گفت نباشند. منظور اختلالات اضطرابی خفیف¬تری است که علایم کامل اختلالات ذکر شده را ندارند. برای این افراد میتوان از روش "مقابله با استرس" و "مقابله با اضطراب" استفاده کرد و در صورت مؤثر نبودن مداخلات برای ارزیابی دوباره به پزشک ارجاع داده میشوند.